12 августи соли 2026 ба таъсиси Муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» 12 сол пур мешавад. Дар тӯли ин давра Комиссия ҳамчун яке аз ниҳодҳои муҳими низоми илмии кишвар дар ташаккул ва рушди низоми миллии аттестатсияи кадрҳои илмӣ ва илмӣ-педагогӣ, баланд бардоштани сифати таҳқиқоти илмӣ ва таҳкими иқтидори зеҳнии мамлакат нақши муҳим гузоштааст.

Дар шароити соҳибистиқлолӣ рушди илму маориф дар меҳвари сиёсати давлат қарор гирифта, барои ташаккули низоми муосири илмии миллӣ заминаҳои зарурӣ фароҳам оварда шуданд. Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид намудаанд, ки рушди устувори ҷомеа ва иқтисоди миллӣ бе рушди илм, маориф, технология ва истифодаи самараноки неруи зеҳнӣ имконнопазир аст. Аз ин рӯ, ташаккули низоми самараноки тайёр намудани кадрҳои илмӣ ва арзёбии воқеии дастовардҳои илмӣ аз масъалаҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад.

Бо ҳамин мақсад 12 августи соли 2014 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон №255 Муассисаи давлатии «Комиссияи олии аттестатсионӣ» таъсис дода шуд. Таъсиси Комиссия ба ташаккули низоми ягонаи миллии аттестатсияи кадрҳои илмӣ ва илмӣ-педагогӣ, такмили талабот ба таҳқиқоти диссертатсионӣ ва баланд бардоштани масъулияти муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ заминаи мусоид фароҳам овард.

Қадами муҳим дар рушди низоми илмии миллӣ

Яке аз самтҳои муҳими фаъолияти Комиссияи олии аттестатсионӣ ташаккул ва рушди шуроҳои диссертатсионӣ дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ва ташкилотҳои илмии кишвар мебошад. Фаъолияти ин шуроҳо ба муҳаққиқон имконият медиҳад, ки натиҷаҳои таҳқиқоти худро дар муҳити касбӣ пешниҳод намуда, ба даст овардани дараҷаҳои илмӣ тавассути раванди муқарраршуда ва шаффофи аттестатсия таъмин карда шавад.

Дар давоми 12 сол садҳо муҳаққиқ, омӯзгор ва олимони ҷавон рисолаҳои илмии худро ҳимоя намуда, ба рушди илмҳои гуногун дар кишвар саҳм гузоштаанд. Ин раванд дар баробари баланд бардоштани иқтидори кадрии муассисаҳои илмӣ ва таҳсилоти олӣ, барои ташаккули насли нави муҳаққиқони соҳибкасб низ аҳамияти калон дорад.

Дар ин замина, таҷрибаи Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон низ қобили таваҷҷуҳ мебошад. Донишгоҳ ҳамчун яке аз муассисаҳои муҳими таҳсилоти олии иқтисодии кишвар ба рушди фаъолияти илмӣ ва омода намудани кадрҳои илмӣ таваҷҷуҳи хос зоҳир менамояд.

Дар Шурои диссертатсионии 6D.KOA-012 назди Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон то имрӯз зиёда аз 100 рисолаи номзадӣ ва докторӣ бомуваффақият ҳимоя гардидааст. Дар натиҷаи рушди фаъолияти илмӣ ва тайёр намудани кадрҳои баландихтисос 34 нафар омӯзгорони донишгоҳ ба гирифтани унвонҳои илмии профессор ва дотсент сазовор шудаанд.

Ин нишондиҳандаҳо далели онанд, ки ташаккули низоми самараноки аттестатсияи илмӣ барои рушди иқтидори илмии муассисаҳои таҳсилоти олӣ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Нашри илмӣ — омили муҳими рушди муҳити таҳқиқотӣ

Дар баробари ҳимояи рисолаҳои илмӣ, рушди нашрияҳои илмӣ низ яке аз унсурҳои муҳими пешрафти фаъолияти таҳқиқотӣ ба шумор меравад. Маҳз тавассути нашри натиҷаҳои таҳқиқот муҳаққиқон метавонанд дастовардҳои илмии худро ба доираи васеи ҷомеаи илмӣ пешниҳод намоянд.

Нашрияи илмии «Паёми Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон» дар ин самт фаъолияти мунтазам дошта, ба рӯйхати расмии нашрияҳои Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил мебошад. Дар давоми фаъолияти он дар 31 шумора зиёда аз 2600 мақолаи илмии омӯзгорон ва муҳаққиқон ба табъ расидааст.

Албатта, ин танҳо нишондиҳандаи миқдорӣ нест. Ҳар як мақолаи илмӣ натиҷаи ҷустуҷӯ, таҳлил, омӯзиш ва арзёбии масъалаҳои муҳими иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ҳуқуқӣ, технологӣ ва дигар соҳаҳои ҳаёти ҷомеа мебошад. Аз ин рӯ, рушди нашрияҳои илмӣ ба ташаккули муҳити солими таҳқиқотӣ ва мубодилаи афкор дар байни олимон мусоидат мекунад.

Ҷавонон — неруи асосии ояндаи илм

Яке аз масъалаҳои муҳим дар марҳилаи имрӯза ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ мебошад. Илми муосир ба муҳаққиқони ҷавон, андешаҳои нав ва равишҳои инноватсионӣ ниёз дорад. Аз ин рӯ, фароҳам овардани шароити муносиб барои таҳқиқоти илмӣ, баланд бардоштани сатҳи омодагии касбӣ ва ҳавасманд намудани ҷавонон ба фаъолияти илмӣ аз вазифаҳои муҳими муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва ниҳодҳои илмӣ мебошад. Комиссияи олии аттестатсионӣ дар ин раванд ҳамчун ниҳоди танзимкунандаи низоми аттестатсияи кадрҳои илмӣ метавонад барои ташаккули муҳити рақобатпазир ва масъулиятноки илмӣ нақши муҳим бозад. Зеро сифати илм пеш аз ҳама ба сифати кадрҳои илмӣ вобаста мебошад.

Рақамикунонӣ ва дурнамои нави аттестатсияи илмӣ

Имрӯз илми ҷаҳонӣ бо суръати баланд рушд мекунад. Равандҳои рақамикунонӣ, зеҳни сунъӣ, технологияҳои нав, пойгоҳҳои байналмилалии иттилоотӣ ва густариши ҳамкориҳои илмӣ талаб мекунанд, ки низоми аттестатсияи илмӣ низ пайваста такмил дода шавад.

Дар чунин шароит рақамикунонии равандҳои аттестатсионӣ, баланд бардоштани шаффофияти баррасии корҳои илмӣ, истифодаи технологияҳои муосир дар экспертиза ва баҳодиҳии таҳқиқот, таҳкими робитаҳои байналмилалии илмӣ ва мутобиқ намудани баъзе равандҳо ба таҷрибаи пешрафтаи ҷаҳонӣ аҳамияти бештар пайдо мекунанд. Ҳамзамон, ҳифзи манфиатҳои илми миллӣ ва ба назар гирифтани хусусиятҳои низоми илмии Тоҷикистон бояд ҳамчун заминаи муҳими ин раванд боқӣ монад.

Ба сӯи марҳилаи нави рушд

12 соли фаъолияти Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо як давраи тақвимӣ нест. Ин давраи ташаккули таҷрибаи миллӣ, такмили механизмҳои аттестатсияи илмӣ, рушди шуроҳои диссертатсионӣ, тайёр намудани кадрҳои илмӣ ва таҳкими муҳити таҳқиқотӣ мебошад. Натиҷаҳои бадастомада нишон медиҳанд, ки дар Тоҷикистон барои рушди илм ва омода намудани кадрҳои баландихтисос заминаи зарурии институтсионалӣ ташаккул ёфтааст. Дар айни замон, талаботи замони муосир тақозо менамояд, ки ин низом пайваста такмил ёфта, сифати таҳқиқот, сатҳи масъулияти илмӣ ва рақобатпазирии олимони тоҷик боз ҳам баланд бардошта шавад.

Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон низ ҳамчун муассисаи таҳсилоти олии касбӣ ва илмӣ минбаъд ҳам ба рушди фаъолияти таҳқиқотӣ, тайёр намудани кадрҳои илмӣ, дастгирии муҳаққиқони ҷавон ва густариши ҳамкориҳои илмӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир хоҳад кард.

12 соли фаъолияти Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон — 12 соли таҳкими пояҳои илму маърифат, рушди иқтидори илмии кишвар ва гузоштани замина барои марҳилаҳои нави пешрафти илми миллӣ мебошад.

Назарзода Х.Х.,

ректори Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон,

доктори илмҳои техникӣ, профессор

Машокиров Ҷ.Н.,

муовини ректор оид ба илм ва робитаҳои байналмилалӣ,

номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент